Зэн терапи (номын тэмдэглэл)

 

Зэн терапи

Дэвид БрэйзэрАнглийн сэтгэл зүйч Дэвид Брейзэрийн "Зэн Терапи" номны тэмдэглэлээр блогоо эхэлж байна.

Хуврага Пунажи нэгэн өгүүлэлд бичихдээ: “Буддизмын сэтгэлийг засах нөлөөг Буддын шашинт хүмүүс өөрсдөө анзаардаггүй бөгөөд нэг урсгал шашин гэж боддог. Харин нөгөө хэсэг нь үүнийг философи гэж хардаг. Аль аль нь өдөр тутмын амьдралаас хөндий хийсвэр ойлголтууд бөгөөд Буддизмыг сэтгэл засал гэдэг талаас нь авч үзвэл одоогийн бидэнд илүү ойлгомжтой, хэрэглээтэй санагдана” гэжээ.

Угаас буддизмд хүний зовлонгийн хамаг шалтгаан сэтгэлээс үүдэлтэй бөгөөд энэ зовлонт, таагүй байдлыг гэтэлгэснээр амгаланг олох боломжтой гэдэг. Энэ утгаараа буддизм бол шашин биш сэтгэлийн шинжлэх ухаан гэх нь ч бий. Нөгөө талаас сэтгэл судлалын үндсэн ойлголт, аргачлалууд ихэвчлэн өрнийн орнуудад боловсруулагдсан байдаг тул зарим талаар манай дорнын сэтгэлгээний онцлогт бууж өгөхгүй байх тохиолдол бишгүй гардаг.


Фройдынхоор хүний сэтгэлийн хэвийн төлөв нь “жирийн аз жаргалгүй” төлөв бөгөөд энэ түр зуурын намжмал байдлын цаана өнөөх дарангуйлагдсан хурцадмал сэтгэл байж л байдаг гэдэг. Харин Буддизмд хүний сэтгэлийн өөрийн мөн чанар нь “тод гэрэл” бөгөөд гаж үзэгдэл бол сэтгэл оршдоггүй, түр зуурын бөгөөд тохиолдлын үзэгдэл юм гэдэг. Ингээд өрнийн сэтгэл засал хүний сэтгэл гэдэг лууг агуйд нь буцаахад зорьдог бол Буддын хандлагаар бол лууг хэрхэн сургах вэ гэдэгт анхаардаг (2010 онд гарсан “Лууг хэрхэн сургах вэ?” нэртэй хүүхэлдэйн киног санагдуулам зүйрлэл. Өгүүлж байгаа санааны хувьд ч гэсэн утга төстэй).  

Сэтгэл засалч

Сэтгэл засалч гэдэг мэргэжлийн зорилго, үнэт зүйлсийн баримжаа нь Буддизм дахь ямагт сайн үйлсийг бүтээдэг үлгэрчилсэн дүр болох Бодьсадватай эн зэрэгцдэг.

Сэтгэлийн зовлонг хэрхэн гэтэлгэх, номхотгох талаар туршлагагүй сэтгэл засалч сохрыг дагуулан замчлахыг оролдож байгаа сохор адил билээ. Бидний сэтгэл нэг хором ч зүгээр байлгүй нэгээс нөгөөг ургуулан бодож, төсөөлөн үргэлжлүүлсээр байдаг.

 Бид ялгаагүй нэг завинд яваа аялагчид бөгөөд өөрийгөө дөвийлгөн үзэх сэтгэлийн улмаас зовлонгийн үрийг тарьж байдаг. Сэтгэл засалд хувь хүний өөрийгөө үнэлэх үнэлэмжийг өсгөхөд онцлон анхаарахын зэргэцээ сэтгэл засалч өөрийгөө үл хайхран үйлчлүүлэгчээ нэн түрүүнд тавьж үзнэ гэсэн нь парадокст хүрдэг (Rogers, 1951). Өөрөөр хэлбэл сэтгэл засалч өөрийгөө огоорон үйлчлүүлэгчид анхаарах ба ингэхдээ үйлчлүүлэгчийн өөрийгөө үнэлэх, хүндлэх сэтгэлийг нь өргөн дөвийлгөхийг чухалчилна гэсэн үг юм. 

Орон зай

Үйлчлүүлэгчээ бүрэн ойлгохын тулд сэтгэлзасалч өөрийн сэтгэлд эерэг хангалттай орон зайг бэлтгэсэн байх хэрэгтэй. Гурван хэмжээст орон зайнаас гадна сэтгэл засалч өөрийн сэтгэлээ зайчилж, хараахан уулзаагүй байгаа үйлчлүүлэгчээ хүлээн авахад бэлтгэх ёстой ажээ. Зэнгийн нэгэн үлгэрт: Нэгэн шавь багштайгаа уулзахаар иржээ. Шавь өнгөрсөн хэд хоногт чамгүй сайн ном үзсэндээ их л сэтгэл өөдөө сууж байлаа. Энэ зуур багш цай бэлтгэв. Шаазан гүцийг аажуухан тонгойлгож шавийнхаа өмнөх аяганд нь цай хийв. Аяга дүүрч хальсан ч, хальсан цай ширээн дээр асгарахыг мэдсээр авч зогссонгүй. Шавь сандран аяга аль хэдийнэ дүүрчихсэн байгааг хэлтэл багш: тиймээ, нэгэнт бодлоор дүүрэн тул нэмж ном сонсоно гэдэг боломжгүй юм шүү дээ гэжээ. Үйлчлүүлэгч ч мөн л өөрийн хичээлээ зааж ухааруулахаар сэтгэл зүйч дээр ирдэг. Тэр үед нь багтаахуйц зайг сэтгэлдээ гаргасан байх хэрэгтэй ба цэвэр байдлыг нь хангах нь чухал.


Ганцаардал

Сэтгэл засалч Карл Рожерсийн номд Японы сэтгэл засалч Фүжио Томода шүүмж бичихдээ үйлчлүүлэгчийнхээ ганцаараа байх хүслээ илэрхийлсэн хэсгүүдийг үл анзаарсан, үгүйсгэсэн гэсэн байна. Буддын сэтгэл зүйд ганцаар байхуй (solitary, singleness)  гэдэг нь өнгөрсөн болон ирээдүйгээс сайн муу алин боловч зочин бодол хүлээж авахгүй байхыг хэлэх ба дуусаагүй ажил, хараахан болоогүй зүйлд найдах, жинхэнэ амьдрал эхлэхийг хүлээх зэрэг ч мөн энд багтна. Орчин үеийн хүмүүс бид толгой дотроо асар олон танихгүй хүмүүс, бодол, мэдээг тээж явдаг. Өөрийг нь сайн ойлгож хүлээж авах, итгэж болохуйц тэр хүнд толгой доторх танихгүй хүмүүсээ даатган үлдээгээд өөрийн дотоод эрэл хайгуулаа хийхийн тулд сэтгэл зүйчид ханддаг гэж болно

 

(Нийт: 1)